Racjonalizm

Klasyczne podejście, wyznawanie przez wszelkiej maści mistyków Rozumu, mówi, że jest on narzędziem indywidualnego poznania, służącym do odkrywania faktów i podejmowania jak najlepszych decyzji. Inne podejście
prezentuje argumentative theory of reasoning [1] [2].

Nowa kontrowersyjna teoria sprzeciwia się temu poglądowi i mówi, że główną funkcją rozumowania nie jest dochodzenie do prawdy, lecz wygrywanie sporów. Jest to przede wszystkim narzędzie komunikacji, dzięki któremu nadawca jak najskuteczniej przekonuje innych do swoich opinii, a odbiorca z odpowiednią ostrożnością ocenia, czy powinien te poglądy przyjąć.

Nowa teoria przewiduje pewne zjawiska, z którymi nie radzi sobie klasyczne podejście:

  • Duża efektywność rozwiązywania problemów w grupach.
  • Biegłość w prowadzeniu sporów, kontrastująca z często słabymi osiągnięciami w rozwiązywaniu problemów wymagających rozumowania abstrakcyjnego.
  • Racjonalizacja wyboru intuicyjnie lepszego oraz skłonność do wybierania rozwiązania łatwiejszego do usprawiedliwienia.

Pokrywa się to z obserwacja Michaela Shermera, że mądrzy ludzie często padają ofiarą dziwnych poglądów, i wyjaśnienia dlaczego się ich kurczowo trzymają:

Smart people believe weird things because they are skilled at defending beliefs they arrived at for non-smart reasons. [3]

Cytaty o racjonalności

The standard libertarian position that decisions should be made so as to allow people to choose options they "would choose on their own" is misleading because this suggests that "choice environments" can be neutral. But available options must be framed (advertised) in some way, and the results will invariably have important consequences for how people behave. People are not rational maximizers. People suffer from biases, experience frequent self-control problems, and are subject to social influences. In short, people are Homer Simpsons, and not Mr. Spocks (p. 42). [4]

Cytaty o Prawdzie i pewności

Pragmatyczna teoria prawdy zakłada, że użyteczność stanowi kryterium prawdziwości sądów i pojęć. Na przykład sądy naukowe są prawdziwe, ponieważ przyjmując je za prawdziwe możemy bardziej skutecznie postępować. Podobne kryterium można zastosować wobec pojęć religijnych, czy też zdań potocznych. W ten sposób pojęcia umysłu ludzkiego zostały zestawione z instynktami, które również są podporządkowane skutecznemu postępowaniu. [5]

Jeśli prawda pomaga w przystosowaniu do środowiska i przetrwaniu - świetnie, jeśli nie - tym gorzej dla prawdy. Przystosowanie jest jedyną rzeczą, która się liczy. [6]

Problem w tym, że to, co jest superżółwiem dla jednego, może być śmiechu warte dla kogoś innego. Uczeni marzący o teorii wszystkiego bez swobodnych parametrów z największą przyjemnością uznają równania takiej teorii (na przykład M-teorii) za swojego lewitującego superżółwia. To jest ich punkt wyjścia. Równanie to należy przyjąć za "dane" i wykorzystać je jako niewymagające wytłumaczenia fundamenty, na których buduje się wyjaśnienie całego fizycznego istnienia. Zwolennicy multiwszechświata (z wyjątkiem może Tegmarka) za swojego superżółwia uznają pakiet cudów zawierający mechanizm generowania wszechświatów, mechanikę kwantową, teorię względności i wiele innych technicznych założeń. Monoteistyczni teologowie w roli superżółwia obsadzają Boga. Wszystkie trzy obozy tak samo szydzą z superżółwi swoich oponentów. Nie można jednak oczekiwać sensownego rozstrzygnięcia tego sporu, ponieważ koniec końców ten czy inny superżółw musi zostać przyjęty na wiarę (a przynajmniej tymczasowo zaakceptowany jako hipoteza robocza), a decyzja, którego wybrać, w sposób nieunikniony będzie odzwierciedleniem kulturowych uprzedzeń wyznawcy. [7]

Sceptycyzm

Sekstus uzupełnił arsenał znanych przed nim tropów sceptyckich o pięć kolejnych. Stwierdzał mianowicie, że:

  • Skoro sami filozofowie różnią się pomiędzy sobą poglądami, a także różnią się filozofowie i prości ludzie, to na żadne pytanie nie można odpowiedzieć jednym stwierdzeniem.
  • Każdy dowód naukowy obarczony jest błędem regressus ad infinitum, czyli cofania się w nieskończoność. Chcąc bowiem uzasadnić jakieś twierdzenie musimy wyjść z pewnych przesłanek, a te z kolei same będą wymagały dowodu i tak dalej.
  • Nasze sądy o przedmiotach zależą od tylu czynników, że nie jesteśmy ich w stanie rozważyć – nie tylko bowiem od samych przedmiotów, ale i od ich stosunku względem nas i samych przedmiotów wobec siebie.
  • Chcąc uniknąć regressus ad infinitum w poprzednim tropie musimy przyjąć pewne założenia, lecz tu mamy właściwie całkowitą dowolność.
  • Próba uniknięcia regressus ad infinitum poprzez eliminację założeń prowadzi do błędnego koła. [8]

Sceptyk Menodot argumentował, że:

  • Wiedza bezpośrednia jest niemożliwa: wszystkie poglądy są względne i rozbieżne.
  • Wiedza pośrednia jest niemożliwa: nie posiadamy pewnych przesłanek wiedzy.

Argumenty przeciwko poznaniu zmysłowemu (tropy Ainezydema):

  • Rzeczy są różnie postrzegane przez człowieka i przez inne istoty (zwierzęta).
  • Rzeczy są różnie postrzegane przez różnych ludzi.
  • Rzeczy są różnie postrzegane za pośrednictwem różnych narządów zmysłów.
  • Rzeczy są różnie postrzegane w zależności od warunków postrzegającego (np. w chorobie).
  • Rzeczy są różnie postrzegane w zależności od położenia i odległości od postrzegającego.
  • Rzeczy są różnie postrzegane w zależności od środowiska, które je otacza.
  • Rzeczy są różnie postrzegane w zależności od ich ilości i relacji do innych rzeczy.
  • Rzeczy są różnie postrzegane w zależności od stanu, w jakich się znajdują.
  • Rzeczy są różnie postrzegane w zależności od tego, czy i jak często były dotąd postrzegane.
  • Rzeczy są różnie postrzegane w zależności od tego, jakie było wychowanie, obyczaje, wiara i przekonania osoby je postrzegającej.

Argumenty przeciwko poznaniu rozumowemu:
Argumenty przeciwko dedukcji (tropy Agrypy):

  • Rozbieżność poglądów.
  • Nieskończoność dowodu.
  • Względność postrzeżeń.
  • Posługiwanie się niedowiedzionymi przesłankami.
  • Błędne koło w dowodzeniu.

Argumenty przeciwko indukcji:

  • Indukcja zupełna jest niemożliwa.
  • Indukcja niezupełna jest wątpliwa (bo jeden nie uwzględniony wypadek może obalić rozumowanie).
  1. nie należy wyrażać ostetecznego osądu (epoché) - ze względu na możliwość popełnienia błędu, gdyż każde zdanie aktualnie uważane za prawdziwe może się okazać kiedyś fałszywe
  2. spokój duszy (ataraksja) - wszelki niepokój wynika z dążenia do poznania i oceny rzeczy, spokój zaś można osiągnąć zachowując obojętność,
  3. wstrzymanie się od działania - czym więc się kierować w życiu? - koniecznością biologicznego przeżycia, obyczajem środowiska, w którym się żyje, wyuczonymi technikami. [9]

Linki zewnętrzne

Mercier, Sperber -- Why do humans reason? Arguments for an argumentative theory

_r
O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License